|
سرو ِ مهر یا درختِ یلدا
درخت سرو در فرهنگ ایران جایگاه ویژه ای دارد و از هزاران سال پیش تاکنون مورد علاقه ایرانیان بوده است. گرامیداشت درخت سرو در فرهنگ ایران با گسترش آیین مهر در ایران کهن در پیوند است. در هزاره های دور ، نیاکان هوشمند ما که در طبیعت و با طبیعت زندگی می کردند، پس از مشاهده خورشید و ماه و ستارگان و تجربه تغییرات طبیعی فصول و کوتاهی و بلندی روز و شب ، فعالیت های روزانه خود را بر بنیان این پدیده های طبیعی و دگرگونی های آن ها تنظیم کردند و از آن ها بهره های فراوان بردند. از این روی "زندگی بخشی" این پدیده های طبیعی را ستودند و از میان این پدیده های طبیعی، خورشید که با پرتوهایش (مهر ) به این زمین و همه زیستمندان روی آن گرمای زندگی می بخشید ، بیش از همه مورد ستایش قرار گرفت. سپس نیاکانمان با ژرف نگری در بزرگترین منشاء نور مادی ( خورشید ) و با شناخت اثرات زندگی بخش پرتو های آن ( مهر ) به شناخت درونی بزرگترین منشاء نور مینوی ( خداوند ) دست یافتند و فروزهای پاک و جاودانش همچون مهر و محبت مینوی را ستودند و کوشیدند تا برترین صفاتی را که برای او متصور بودند همچون مهرورزی و پیمان داری و میانه روی و دادگستری را در نهاد خود نیز پرورش دهند و آن آیین را « آیین مهر» نامیدند. آیین مهر در ایران و بسیاری از کشورهای جهان هزاران سال پایدار ماند و پیروان فراوان یافت چنان که در سده اول پیش از میلاد ، این آیین توسط رومی ها در سراسر قاره اروپا ، غرب و شمال آفریقا و آسیای کوچک و پیرامون دریای سیاه منتشر شد و طی پنج سده در بخش بزرگی از جهان گسترش یافت. به نظر می رسد که آیین مهر را می توان « مادر همه آیین ها » دانست و هنوز نیز بسیاری از نماد ها و سنت های این آیین کهن به صورت های گوناگون در باورها و سنت های پیروان آیین های دیگر در میان ایرانیان و دیگر ملت های جهان زنده مانده است که یکی از آن ها « جشن یلدا » است. جشن یلدا، جشن زایش مهر است. چون نیاکان ما می دانستند که از آغاز دی ماه، روزها به تدریج بلندتر و شب ها کوتاه تر می شود و خورشید هر روز بیش تر در آسمان می ماند و نور و گرمی می پراکند. از این روی در آخرین شب پاییز ( درازترین شب سال ) و پیش از آغاز نخستین روز زمستان، برآمدن « نخستین پرتوهای خورشید تابان » را که « مهر » می نامیدند ، به عنوان لحظه « زایش مهر » جشن می گرفتند که جشن « یلدا » و یا جشن « شب چله» نامیده شد. ( از اول دی ماه تا دهم بهمن ماه که 40 روز است " چله بزرگ" نامیده می شود و از دهم بهمن ماه تا بیستم اسفند ماه نیز " چله کوچک " نامیده می شود چون در این 40 روز دوم یا چهله کوچک از شدت سرما نسبت به چهله بزرگ کاسته شده است.) سرو در سنگ نگاره های تخت جمشید، بازتابی از باغ های هخامنشی بر بنیان باورهای مهری، نیاکانمان نام هایی چون « سرو ناز » را بر فرزندان خود می نهادند و در هنگام زایش فرزندانشان به جای قربانی کردن، به نام نوزاد درخت سروی می کاشتند تا سرو آزاد و فرزندشان باهم بزرگ شوند و زندگی سبز و سرنوشتی روشن داشته باشند. سرو چمان من چرا میل چمن نمیکند / همدم گل نمیشود یاد سمن نمی کند ( حافظ) سرو بالای کمان ابرو اگر تیر زند / عاشق آن است که بر دیده نهد پیکان را (سعدی) آن میر غوغا را بگو، وان شور و سودا را بگو / وان سرو خضرا را بگو مستان سلامت می کنند. ( مولوی) گرت ز دست برآید چو نخل باش کریم / ورت ز دست نیاید چو سرو باش آزاد (سعدی) سرو شو از بند خود آزاد باش / شمع شو از خوردن خود شاد باش ( نظامی) چنان که یاد شد ، در آثار برجای مانده از دوران گسترش آیین مهر در ایران و اروپا، بسیاری از نمادهای مهری را که نزد مهربانان بسیار گرامی بود می توان یافت و سرو یکی از آن نمادهاست. اما "سرو مهر" را در شب زایش مهر با نمادها و نشانه هایی دیگر نیز می آراستند که هر یک نزد مهریان نشانی ویژه با پیامی رازگونه و نهفته در خویش بود. چنان که برفراز سرو به نشانه خورشید یا مهر تابان ستارهای زرین یا سرخ برمی افراشتند و شاخه های درخت سرو را با دو رشته زرین و سیمین به نشانه خورشید و ماه می آراستند ( این ماه و خورشید در سنگ نگاره های برجای مانده از نیایشگاه های مهری، نماد هایی از سُل یا خدای خورشید و لونا یا خدای ماه هستند که با میترا یا مهر هم پیمان شدند. ) همچنین جوانان آرزومند به امید برآورده شدن آرزویشان، به گونه ای نمادین پارچهای ابریشمی یا سیمین بر شاخههای سرو میآویختند و در پای سرو نیز هدایایی می گذاشتند. |
یسنا جان یک سال سپری شد . یکسال از ورودت به این دنیای پر از افسانه می گذرد فردوسی می گوید
جهان سربرسر چون فسانه است و بس نماند بد و نیک بر هیچ کس
یسنا دختری پر جوش و خروش و سرشار از شادی و خرمی است و لبخندهای شیرین و دلچسپ او به ما آرامش می دهد
به ناچار امسال به شوند(دلیل) قرار گرفتن زادروز یسنا در روز تاسوعا نتوانستیم جشن با شکوهی که به هم معنی نامش با شد بگیریم - ولی کیک تولدی زیبا برایش گرفته شد و در کنار خانواده جشنی کوچک برای این نو گل خندان گرفته شد
یسنا جان امید دارم که سال ها به خوشی زندگی کنی
همانند سرو ( در باور پیروان آیین مهر، سرو درختی است که ویژه خورشید و زایش مهر است؛ درختی که همیشه سبز و با طراوت است و در برابر سردی و تاریکی پایداری می کند. از این روی سرو نماد مهر تابان و زندگی بخش و نشانه نامیرایی و آزادگی و پایداری در برابر نیروهای مرگ آور بود)
پابرجا و استوار
همانند کوه محکم و قوی
و
همانند دریا زلال و پرخروش باشی
يسنا در واژگان فارسي
"یسنا " (پارسی میانه " yazišn " " جشن و شادی وستایش "، هم ریشه " سانسکریت yajña " ) مجموعه عبادی اصلی است. این مجموعه از ۷۲ قسمت به نام " هات " یا "ها " تشکیل شدهاست.
" یسنا " شامل همه ۲۱ " نسک " است ( جلد هفتم و آخر در گروه سوم و آخر ) که به نوبه خود شامل " گاتها " ( کهن ترین و مقدس ترین بخش اوستا ) است و گمان میرود که توسط خود زرتشت سروده شدهاست. ساختار " گاتها " توسط " یسناهپتانگ هات " ( " یسنا " " هفت فصل " ) قطع شده که فصلهای ۳۵ تا ۴۲ " یسنا " را تشکیل میدهد و تقریبا عمر آن به اندازه "گاتها " است و شامل نیایش وسرودههایی در ستایش ، اهورامزدا، فرشتگان، آتش، آب و زمین است. گرچه " یسنا " به صورت منثور نوشته شدهاست، ساختار آن زمانی موزون بودهاست. شش " نسک " از اولین گروه " نسک "ها نیز که تفسیر "گاتها " است، به دسته "یسنا " تعلق دارد.